Neuralgia nerwu pośredniego (neuralgia nerwu Wrisberga, ang. nervus intermedius neuralgia) to niezwykle rzadki zespół bólowy z grupy neuralgii czaszkowych.
Charakteryzuje się napadowymi, jednostronnymi bólami o przeszywającym, elektryzującym charakterze, które lokalizują się w obrębie ucha, przewodu słuchowego zewnętrznego, okolicy wyrostka sutkowatego, kąta żuchwy, a czasem także tylnej ściany gardła.
Choć choroba ta należy do najrzadziej rozpoznawanych neuralgii głowy i twarzy, może być wyjątkowo dokuczliwa i trudna diagnostycznie – ponieważ często imituje inne schorzenia, zwłaszcza neuralgię nerwu trójdzielnego (V) czy językowo-gardłowego (IX).
Anatomia i patofizjologia
Nerw pośredni, czyli nervus intermedius, jest cienką strukturą biegnącą pomiędzy nerwem twarzowym (VII) a nerwem przedsionkowo-ślimakowym (VIII).
Zawiera on włókna czuciowe, smakowe i przywspółczulne.
Odpowiada m.in. za:
czucie w przewodzie słuchowym zewnętrznym i małżowinie usznej,
smak z przedniej części języka,
wydzielanie łez i śliny (poprzez włókna przywspółczulne).
najczęstszą przyczyną neuralgii idiopatycznej jest ucisk nerwu przez naczynie krwionośne – najczęściej tętnicę móżdżku dolną przednią
W innych przypadkach neuralgia może mieć charakter objawowy (wtórny) i wynikać z:
urazów czaszki,
zmian zapalnych (np. półpasiec w uchu – zespół Ramsaya Hunta),
guzów kąta mostowo-móżdżkowego,
anomalii naczyniowych lub malformacji (np. Arnolda-Chiariego typu I).
Rys historyczny
Neuralgia nerwu pośredniego jest jednym z najrzadziej opisywanych zespołów bólowych czaszki.
Po raz pierwszy ból o takiej charakterystyce opisał w 1932 roku Cushing, natomiast szczegółowe cechy anatomiczne nerwu i kliniczne aspekty neuralgii przedstawiono w połowie XX wieku.
Ze względu na położenie nerwu i jego funkcję czuciową w uchu wewnętrznym, neuralgia ta bywała długo błędnie klasyfikowana jako neuralgia nerwu trójdzielnego lub językowo-gardłowego.
Współcześnie uznaje się ją za osobną jednostkę chorobową, klasyfikowaną przez Międzynarodowe Towarzystwo Bólu Głowy (IHS) i ICOP (International Classification of Orofacial Pain).
Klasyfikacja i kryteria diagnostyczne
Zgodnie z klasyfikacją IHS / ICOP, neuralgia nerwu pośredniego to zespół, w którym występują:
Nawracające napady jednostronnego bólu w obrębie pola unerwienia nerwu pośredniego (ucho, okolica sutkowa, przewód słuchowy, tylny język, gardło),
Ból spełnia wszystkie z poniższych:
- trwa od kilku sekund do 2 minut,
- jest bardzo silny, kłujący, elektryzujący,
- może być prowokowany przez dotyk, żucie, połykanie, mowę, ziewanie,
Nie da się go lepiej wyjaśnić inną jednostką chorobową z grupy ICHD-3.
Atakom bólu mogą towarzyszyć objawy autonomiczne – np. łzawienie, zaburzenia wydzielania śliny, zmiany rytmu serca, a nawet krótkotrwałe omdlenia, gdy neuralgia współistnieje z podrażnieniem nerwu błędnego (X).
Objawy kliniczne
Najbardziej charakterystyczny jest ból ucha, określany jako:
nagły, ostry, przeszywający, „jak porażenie prądem”,
trwający krótko – od kilku sekund do dwóch minut,
najczęściej jednostronny,
promieniujący w okolice kąta żuchwy, ciemienia lub szyi.
Często występują objawy towarzyszące:
uczucie pieczenia lub gorąca w uchu,
łzawienie lub suchość oka,
zaburzenia smaku,
trudności w połykaniu,
chrypka lub chwilowe „zacięcie” głosu,
a w skrajnych przypadkach – zaburzenia rytmu serca lub incydenty omdleniowe (MAS), spowodowane współpobudzeniem nerwu błędnego.
Napady mogą być prowokowane przez:
mówienie,
żucie i połykanie,
dotyk okolicy ucha,
ziewanie lub kaszel,
spożywanie gorących, zimnych, słodkich lub kwaśnych pokarmów.
Często pacjenci unikają jedzenia z obawy przed bólem, co prowadzi do utraty masy ciała i wtórnego pogorszenia stanu ogólnego.
Diagnostyka
Rozpoznanie opiera się głównie na dokładnym wywiadzie i ocenie charakteru bólu.
W badaniach obrazowych można uwidocznić ucisk naczyniowy na nerw pośredni w kącie mostowo-móżdżkowym (najczęściej przez AICA).
W diagnostyce różnicowej należy wykluczyć:
neuralgię nerwu trójdzielnego,
neuralgię nerwu językowo-gardłowego,
półpasiec uszny,
guzy kąta mostowo-móżdżkowego,
zapalenie nerwu twarzowego.
Wykonuje się:
MRI głowy z oceną kąta mostowo-móżdżkowego,
badania naczyniowe (angiografia 3D),
badania laboratoryjne, by wykluczyć choroby zapalne i autoimmunologiczne,
badanie EKG – przy podejrzeniu zaburzeń rytmu w czasie napadu.
Leczenie
Terapia obejmuje zarówno postępowanie zachowawcze (farmakologiczne), jak i interwencyjne.
1 Leczenie farmakologiczne
Leki pierwszego wyboru to:
okskarbazepina,
Czasami stosuje się baklofen, SSRI lub witaminę B12 jako leczenie wspomagające.
Leki przeciwzapalne i opioidy są nieskuteczne, ponieważ ból ma charakter neuropatyczny.
2 Blokady nerwu
W przypadku braku poprawy można zastosować blokady nerwu pośredniego – z użyciem lidokainy lub bupiwakainy, podawanych:
wewnątrzustnie (przez okolicę łuku podniebiennego),
lub zewnętrznie (w okolicy wyrostka sutkowatego).
Blokada przynosi ulgę i pomaga potwierdzić rozpoznanie.
Należy jednak unikać blokady obustronnej – grozi ona porażeniem mięśni krtani i zaburzeniami połykania.
3 Leczenie chirurgiczne
W ciężkich, opornych przypadkach stosuje się:
mikronaczyniową dekompresję nerwu pośredniego – czyli chirurgiczne oddzielenie nerwu od uciskającego go naczynia,
lub rizotomię – przecięcie włókien nerwu w kącie mostowo-móżdżkowym.
Skuteczność dekompresji sięga nawet 85–90%, przy stosunkowo niskim ryzyku powikłań.
Epidemiologia
Neuralgia nerwu pośredniego jest jedną z najrzadszych neuralgii czaszkowych.
W literaturze światowej opisano zaledwie kilkaset przypadków.
Dotyczy częściej kobiet po 50. roku życia, a jej częstość szacuje się na poniżej 0,1 na 100 000 osób rocznie.
Występuje zwykle jednostronnie, choć w pojedynczych przypadkach może być obustronna.
Neuralgia nerwu pośredniego to rzadkie, ale wyjątkowo bolesne schorzenie, które wymaga czujności diagnostycznej ze strony neurologów i otolaryngologów.
Jej objawy – krótkotrwałe, elektryzujące bóle ucha i gardła – często mylone są z zapaleniem lub neuralgią trójdzielną.
Natalia — od 2014 roku żyję z bólem nerwu trójdzielnego. Piszę prostym językiem, opierając się na rzetelnych źródłach i własnym doświadczeniu. Poznaj moją historię →
Powiązane artykuły
Gabapentyna i pregabalina w bólu neuropatycznym
Gabapentyna i pregabalina są lekami przeciwpadaczkowymi często stosowanymi w leczeniu neuralgii nerwu trójdzielnego oraz innych rodzajów bólu neuropatyczne…
Karbamazepina — działanie i skutki uboczne
Jakiś czas temu napisałam posty o gabapentynie i pregabalinie, więc przyszedł czas na karbamazepinę. Dla mnie był to lek, który stał się prawdziwym "game o…
Pregabalina w leczeniu bólu neuropatycznego
Pregabaliny nie muszę tu przedstawiać... lek, który dla wielu osób z bólem neuropatycznym czy neuralgią trójdzielną bywa ogromnym wsparciem.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Czym jest neuralgia nerwu trójdzielnego?
Neuralgia nerwu trójdzielnego to przewlekły zespół bólowy twarzy. Objawia się napadami nagłego, bardzo silnego, zwykle jednostronnego bólu — często opisywanego jak porażenie prądem; pojedynczy napad trwa od kilku sekund do około dwóch minut.
Czym różni się neuralgia od neuropatii?
W uproszczeniu: neuralgia to przede wszystkim napadowy ból wzdłuż nerwu, zwykle bez utraty czucia, a neuropatia to uszkodzenie nerwu, które częściej daje ból stały oraz drętwienie i ubytek czucia.
Czy zwykłe leki przeciwbólowe pomagają w bólu neuropatycznym?
Zazwyczaj nie. Ból neuropatyczny słabo reaguje na paracetamol czy leki przeciwzapalne; stosuje się leki działające na nerwy, na przykład przeciwpadaczkowe, jak karbamazepina.
Jak działa karbamazepina w neuralgii nerwu trójdzielnego?
Karbamazepina to lek pierwszego wyboru w neuralgii nerwu trójdzielnego; u dużej części pacjentów pozwala uzyskać kontrolę bólu. Wymaga stopniowego dobierania dawki i kontroli lekarskiej.
Czym różnią się gabapentyna i pregabalina?
To leki przeciwpadaczkowe stosowane w bólu neuropatycznym. Różnią się m.in. sposobem wchłaniania i dawkowaniem; o doborze i dawce decyduje lekarz.
Notuj napady, wyzwalacze i leki — i pokaż lekarzowi gotowy, czytelny obraz swojej choroby.