Choć moim głównym obszarem zainteresowania pozostaje nerw trójdzielny oraz ból, jaki pojawia się w wyniku jego uszkodzenia, zamierzam na tym profilu dzielić się również informacjami dotyczącymi innych neuralgii twarzowych, jak i szerzej, różnorodnych bólów neuropatycznych.
Uważam, że poszerzanie świadomości na temat rzadziej omawianych zespołów bólowych twarzy oraz samej tematyki neuropatii może mieć istotne znaczenie, zarówno dla nas - pacjentów, jak i osób zajmujących się diagnostyką oraz leczeniem bólu.
Jednym z takich schorzeń jest neuralgia nerwu językowo-gardłowego, jednostka chorobowa rzadka, ale potencjalnie bardzo obciążająca i niekiedy niebezpieczna.
Definicja i charakterystyka
Neuralgia nerwu językowo-gardłowego (IX nerwu czaszkowego) jest rzadkim zespołem bólowym charakteryzującym się napadowym, jednostronnym bólem o bardzo dużym nasileniu.
Dolegliwości obejmują typowo:
nasadę języka,
tylną ścianę gardła,
okolice migdałków podniebiennych,
ujście trąbki Eustachiusza,
przewód słuchowy zewnętrzny,
okolice wyrostka sutkowatego i kąta żuchwy.
Ból ma charakter:
ostry,
przeszywający,
"elektryzujący",
krótkotrwały (od kilku sekund do około 2 minut).
Napady mogą być wywoływane przez bodźce takie jak:
przełykanie,
mówienie,
żucie,
kaszel,
ziewanie,
dotyk określonych stref (tzw. punkty spustowe).
Szczególną cechą tej neuralgii są możliwe objawy kardiologiczne - bradykardia, spadki ciśnienia, a nawet utrata przytomności (tzw. napady MAS), co czyni tę jednostkę potencjalnie groźną.
Dlaczego
Ponieważ mogą prowadzić do nagłego niedotlenienia mózgu, upadków, urazów, a w skrajnych przypadkach nawet do zatrzymania krążenia.
Czym są napady MAS
Napady MAS (Morgagniego–Adamsa–Stokesa) to krótkotrwałe epizody utraty przytomności spowodowane nagłym zaburzeniem rytmu serca.
Najważniejsze informacje:
wynikają najczęściej z silnej bradykardii lub chwilowego zatrzymania serca,
powodują spadek przepływu krwi do mózgu,
objawiają się nagłym omdleniem, czasem z drgawkami,
zwykle ustępują samoistnie, ale są potencjalnie niebezpieczne,
w ciężkich przypadkach mogą wymagać wszczepienia rozrusznika serca.
Historia
Pierwsze opisy bólu odpowiadającego neuralgii nerwu językowo-gardłowego pojawiły się na początku XX wieku. W 1910 roku Theodore Herman Weisenburg opisał przypadek pacjenta z guzem kąta mostowo-móżdżkowego, u którego występował charakterystyczny ból – początkowo błędnie przypisany neuralgii nerwu trójdzielnego.
Termin „neuralgia nerwu językowo-gardłowego” wprowadził w 1921 roku Wilfred Harris. Zwrócił uwagę na związek bólu z czynnościami takimi jak mówienie czy połykanie.
W kolejnych latach:
Reichert opisał neuralgię związaną z nerwem bębenkowym (gałęzią nerwu IX),
Wortis i współpracownicy jako pierwsi zauważyli związek neuralgii z zaburzeniami rytmu serca,
Sicard i Robineau przeprowadzili pierwsze skuteczne leczenie chirurgiczne,
Ekbom i Westerberg wprowadzili skuteczne leczenie farmakologiczne (karbamazepina).
Klasyfikacja
Zgodnie z Międzynarodową Klasyfikacją Bólu Ust i Twarzy (ICOP), neuralgia nerwu IX obejmuje napadowy ból w jego obszarze unerwienia, często także z udziałem nerwu błędnego.
Kryteria diagnostyczne:
nawracające, jednostronne napady bólu,
czas trwania: kilka sekund do 2 minut,
bardzo duże nasilenie,
charakter kłujący/elektryczny,
prowokacja przez czynności fizjologiczne,
brak innej przyczyny bólu.
Epidemiologia
Neuralgia nerwu językowo-gardłowego jest chorobą rzadką:
częstość: ok. 0,7/100 000 osób rocznie,
występuje głównie po 50. roku życia,
jest około 100 razy rzadsza niż neuralgia nerwu trójdzielnego.
Może mieć przebieg:
jednostronny (najczęściej),
rzadziej obustronny.
. Objawy kliniczne
Najważniejsze objawy:
napadowy, silny ból w charakterystycznej lokalizacji,
czas trwania do 2 minut,
okresy bezobjawowe między napadami.
Czynniki wyzwalające:
jedzenie (zarówno zimne, gorące, kwaśne, słodkie),
ruchy głowy i szyi,
dotyk.
Objawy towarzyszące:
szumy uszne,
zawroty głowy,
nudności,
a przede wszystkim zaburzenia rytmu serca.
W ciężkich przypadkach mogą występować napady Morgagniego-Adamsa-Stokesa (MAS), prowadzące do utraty przytomności.
Podział
Ze względu na lokalizację:
typ uszny,
typ ustno-gardłowy.
Ze względu na etiologię:
Postać idiopatyczna
Najczęstsza – często związana z uciskiem nerwu przez naczynie.
Postać objawowa, której przyczyny to:
guzy,
urazy,
infekcje,
zmiany demielinizacyjne,
zabiegi chirurgiczne,
zespół Eagle’a,
malformacje naczyniowe.
Diagnostyka
Podstawą jest dokładny wywiad i analiza charakteru bólu.
Badania pomocnicze:
MRI/MRA – wykrycie ucisku lub zmian demielinizacyjnych,
angiografia – ocena naczyń,
badania laboratoryjne – wykluczenie stanów zapalnych,
EKG – ocena zaburzeń rytmu serca,
zdjęcie panoramiczne (w diagnostyce zespołu Eagle’a).
Istotnym testem jest również blokada diagnostyczna lidokainą.
Leczenie
Leczenie farmakologiczne
Leki pierwszego wyboru:
Inne:
duloksetyna,
baklofen,
lamotrygina.
NLPZ i opioidy są zazwyczaj nieskuteczne.
Blokady nerwu
Stosowane przy nieskuteczności farmakoterapii:
lidokaina,
bupiwakaina,
czasem steroidy.
Drogi podania:
wewnątrzustna,
zewnątrzustna.
Ryzyko:
uszkodzenia naczyń,
zaburzenia połykania,
wpływ na nerw błędny.
Leczenie chirurgiczne
Wskazane w przypadkach opornych:
Najważniejsze metody:
mikronaczyniowa dekompresja,
rizotomia,
neurotomia,
traktotomia.
W postaciach objawowych:
leczenie przyczyny (np. guza, malformacji).
W przypadku napadów MAS:
rozrusznik serca.
Podsumowanie
Neuralgia nerwu językowo-gardłowego jest rzadką, ale bardzo charakterystyczną jednostką chorobową. Jej rozpoznanie opiera się głównie na obrazie klinicznym, a leczenie wymaga często wieloetapowego podejścia – od farmakoterapii po interwencje chirurgiczne.
Ze względu na możliwość występowania powikłań kardiologicznych, schorzenie to ma znaczenie nie tylko neurologiczne, ale również ogólnoustrojowe. Właściwa diagnostyka i szybkie wdrożenie leczenia mogą znacząco poprawić jakość życia pacjentów, a w niektórych przypadkach - zapobiec poważnym powikłaniom.
Czy ktoś z Was spotkał się wcześniej z neuralgią nerwu językowo-gardłowego A jeśli ktoś na nią cierpi - czy ból rzeczywiście ma taki charakter i przebieg, jak opisano w objawach klinicznych
post powstał na podstawie książki "Neuralgie twarzowe" I.Domitrz, W.Kozubski, J.Kochanowski, A.Stępień
Natalia — od 2014 roku żyję z bólem nerwu trójdzielnego. Piszę prostym językiem, opierając się na rzetelnych źródłach i własnym doświadczeniu. Poznaj moją historię →
Powiązane artykuły
Gabapentyna i pregabalina w bólu neuropatycznym
Gabapentyna i pregabalina są lekami przeciwpadaczkowymi często stosowanymi w leczeniu neuralgii nerwu trójdzielnego oraz innych rodzajów bólu neuropatyczne…
Pregabalina w leczeniu bólu neuropatycznego
Pregabaliny nie muszę tu przedstawiać... lek, który dla wielu osób z bólem neuropatycznym czy neuralgią trójdzielną bywa ogromnym wsparciem.
Neuralgia i ból neuropatyczny po zabiegach stomatologicznych
Neuralgia trójdzielna oraz przewlekły ból neuropatyczny po zabiegach stomatologicznych to poważne i często bagatelizowane powikłania spotykane w praktyce s…
Najczęstsze pytania (FAQ)
Czym jest neuralgia nerwu trójdzielnego?
Neuralgia nerwu trójdzielnego to przewlekły zespół bólowy twarzy. Objawia się napadami nagłego, bardzo silnego, zwykle jednostronnego bólu — często opisywanego jak porażenie prądem; pojedynczy napad trwa od kilku sekund do około dwóch minut.
Czym różni się neuralgia od neuropatii?
W uproszczeniu: neuralgia to przede wszystkim napadowy ból wzdłuż nerwu, zwykle bez utraty czucia, a neuropatia to uszkodzenie nerwu, które częściej daje ból stały oraz drętwienie i ubytek czucia.
Czy zwykłe leki przeciwbólowe pomagają w bólu neuropatycznym?
Zazwyczaj nie. Ból neuropatyczny słabo reaguje na paracetamol czy leki przeciwzapalne; stosuje się leki działające na nerwy, na przykład przeciwpadaczkowe, jak karbamazepina.
Jak działa karbamazepina w neuralgii nerwu trójdzielnego?
Karbamazepina to lek pierwszego wyboru w neuralgii nerwu trójdzielnego; u dużej części pacjentów pozwala uzyskać kontrolę bólu. Wymaga stopniowego dobierania dawki i kontroli lekarskiej.
Czym różnią się gabapentyna i pregabalina?
To leki przeciwpadaczkowe stosowane w bólu neuropatycznym. Różnią się m.in. sposobem wchłaniania i dawkowaniem; o doborze i dawce decyduje lekarz.
Notuj napady, wyzwalacze i leki — i pokaż lekarzowi gotowy, czytelny obraz swojej choroby.