Światowy Dzień Zdrowia Psychicznego

10 października obchodzimy Światowy Dzień Zdrowia Psychicznego. To idealny moment, by poruszyć temat, o którym staram się tu co jakiś czas pisać. Życie z bólem przewlekłym potrafi mocno nadwyrężyć naszą psychikę, która każdego dnia próbuje udźwignąć ciężar cierpienia, którego nie da się po prostu odłożyć na później. To także samotność, której nie zawsze widać na pierwszy rzut oka, i relacje, które niekiedy zmieniają się właśnie wtedy, gdy najbardziej potrzebujemy bliskości.

Drodzy czytelnicy bez bólu, uwierzcie mi, że kiedy żyjesz z bólem, nie cierpi wyłącznie Twoje ciało.

Cierpi również Twoja cierpliwość, poczucie bezpieczeństwa, spontaniczność, a czasem także wiara w to, że jeszcze kiedyś będzie tak jak dawniej. Zaczynasz zastanawiać się, czy dasz radę przeżyć kolejny dzień, czy znajdziesz w sobie siłę na zwyczajne czynności, czy będziesz w stanie spotkać się z kimś bliskim, a nawet czy warto cokolwiek planować, skoro nie wiesz, jak będziesz się czuć za kilka godzin.

I choć z zewnątrz możesz wyglądać zupełnie zwyczajnie, wewnątrz toczysz walkę, o której inni nie mają pojęcia.

Ból przewlekły nie jest jedynie nieprzyjemnym doznaniem, które pojawia się i znika, pozostawiając po sobie chwilę ulgi. Dla wielu osób staje się stałym elementem codzienności, wpływającym na sen, koncentrację, emocje, relacje, pracę i możliwość realizowania własnych planów.

Z czasem zaczynasz żyć nie tylko z bólem, ale również wokół niego.

Zastanawiasz się, czy dzisiaj będziesz w stanie wyjść z domu, czy rozmowa nie okaże się zbyt męcząca, czy podróż nie skończy się zaostrzeniem objawów i czy możesz pozwolić sobie na odrobinę spontaniczności. Niekiedy rezygnujesz z rzeczy, które kiedyś sprawiały Ci radość, ponieważ wiesz że ich koszt stał się zbyt wysoki.

W takiej sytuacji łatwo stracić kontakt z dawną wersją siebie. Z osobą, która miała plany, marzenia, zainteresowania i energię, by realizować je bez nieustannego analizowania własnych możliwości.

Możesz tęsknić za swoim dawnym życiem, a jednocześnie czuć się winna lub winny, że nie potrafisz już funkcjonować tak jak kiedyś. Możesz złościć się na własne ciało, zazdrościć innym ich swobody, a później mieć wyrzuty sumienia, że w ogóle pojawiły się w Tobie takie emocje.

Nie musisz na siłę szukać pozytywnych stron swojej choroby ani traktować jej jak lekcji, z której powinnaś lub powinieneś coś wynieść. Nie musisz też nieustannie udowadniać sobie i innym, że dajesz radę. Masz prawo do gorszych dni, do frustracji, smutku i zmęczenia życiem, w którym nawet najprostsze czynności potrafią stać się wyzwaniem.

Masz prawo mieć dość. Masz prawo płakać, złościć się i przeżywać żałobę po tym, co zostało Ci odebrane. Możesz jednocześnie szukać sposobów na poprawę swojego życia i przyznawać, że to życie bywa niesprawiedliwie trudne.

Jedno nie wyklucza drugiego.

Ból, którego nie widać, często wymaga od chorego dodatkowego wysiłku: trzeba nie tylko próbować sobie z nim radzić, ale również tłumaczyć innym, że naprawdę istnieje.

Możesz słyszeć, że dobrze wyglądasz, że przecież się uśmiechasz, że wczoraj udało Ci się wyjść z domu, więc dzisiaj też powinno się udać. Ktoś może przypominać Ci o osobie, która mimo choroby pracuje, podróżuje i wychowuje dzieci, jakby cudze możliwości miały stanowić miarę Twojej wytrzymałości.

Czasami takie słowa wynikają z niewiedzy, czasami z bezradności, a czasami z trudności w zaakceptowaniu czegoś, na co nie ma prostego rozwiązania.

Nie każdy, kto nie rozumie Twojego bólu, chce Cię zranić. Jednak nawet dobre intencje nie sprawiają, że raniące słowa przestają boleć.

Warto pamiętać, że można próbować zrozumieć cierpienie drugiego człowieka, ale nie da się w pełni poczuć jego doświadczenia bez przeżycia czegoś podobnego. Nie oznacza to, że bliscy nie mogą być wsparciem. Oznacza jedynie, że czasami będą potrzebowali wskazówek, a my będziemy musieli nauczyć się mówić o swoich potrzebach, nawet jeśli wcześniej wydawało nam się, że powinny być dla nich oczywiste.

Nie musisz jednak za każdym razem prowadzić wykładu na temat swojej choroby. Nie musisz przedstawiać dokumentacji medycznej, udowadniać intensywności bólu ani przekonywać wszystkich wokół, że Twoje ograniczenia są prawdziwe.

Twoje cierpienie nie staje się bardziej rzeczywiste dlatego, że ktoś w nie uwierzył.

I nie staje się mniej rzeczywiste wtedy, gdy ktoś je bagatelizuje.

Jednym z najbardziej bolesnych doświadczeń związanych z chorobą przewlekłą może być samotność, która pojawia się nawet wtedy, gdy nie jesteśmy sami.

Możesz siedzieć przy stole z rodziną, rozmawiać ze znajomymi, uczestniczyć w spotkaniu, a jednocześnie czuć, że nikt nie wie, ile kosztuje Cię samo przebywanie w tym miejscu. Możesz słuchać opowieści o planach na weekend, wakacjach, nowych projektach i zwyczajnych problemach, zastanawiając się, kiedy Twoje życie stało się tak bardzo inne.

Czasami boli nie tylko to, czego nie możesz zrobić, lecz także to, że inni przestali Cię zapraszać, ponieważ zakładają, że i tak odmówisz. Innym razem to Ty przestajesz inicjować spotkania, ponieważ nie masz siły tłumaczyć kolejnego odwołania, obawiać się zaostrzenia bólu albo udawać, że wszystko jest w porządku.

Z czasem relacje mogą się rozluźniać, a świat, który kiedyś był pełen możliwości, zaczyna się kurczyć.

Dlatego, jeśli możesz, nie rezygnuj całkowicie z kontaktu z ludźmi. Nie oznacza to, że masz zmuszać się do spotkań, na które nie masz siły, ani podtrzymywać każdej relacji za wszelką cenę. Chodzi raczej o to, żeby zostawić sobie choć kilka bezpiecznych połączeń ze światem. Jeśli to nie są ludzie zdrowi, to pamiętaj, że takich jak Ty jest mnóstwo i że w naszym świecie wszyscy się rozumiemy.

Pozwalają sobie na długą rozmowę z przyjacielem. Innym razem może krótka wiadomość, wspólna kawa wypita w domu albo spotkanie, które potrwa zaledwie kilkanaście minut.

Możesz też powiedzieć komuś wprost: „Chciałabym się z Tobą spotkać, ale nie wiem, jak będę się czuła tego dnia. Czy możemy umówić się tak, żebyśmy mogli przełożyć spotkanie, jeśli ból się nasili?”.

Masz prawo budować relacje na warunkach uwzględniających Twoje możliwości.

Bliskość nie zawsze wymaga wielkich gestów. Czasami oznacza obecność człowieka, przy którym nie musisz udawać, że jest Ci dobrze.

Nie musisz myśleć pozytywnie za wszelką cenę

Wokół zdrowia psychicznego często pojawiają się dobre rady: szukaj pozytywów, uśmiechaj się, bądź wdzięczna lub wdzięczny, nie skupiaj się na problemach.

Nie ma nic złego w dostrzeganiu małych przyjemności, pielęgnowaniu nadziei czy szukaniu rzeczy, które przynoszą ulgę. Problem pojawia się wtedy, gdy pozytywne myślenie staje się kolejnym obowiązkiem, który osoba cierpiąca ma spełniać, żeby nie rozczarować otoczenia.

Nie każdy dzień przyniesie coś dobrego. Nie zawsze znajdziesz powód do uśmiechu. Niektóre dni będą polegały przede wszystkim na przetrwaniu kilku trudnych godzin, odpoczynku i próbie odzyskania choć odrobiny równowagi. I to również się liczy.

Nie musisz zamieniać swojego cierpienia w inspirującą historię. Nie musisz pokazywać innym, że choroba Cię wzmocniła, nauczyła pokory albo pozwoliła odkryć prawdziwych przyjaciół. Jeśli właśnie takie znaczenie nadajesz swojemu doświadczeniu, masz do tego prawo, ale nie jest to warunek dobrego radzenia sobie z chorobą.

Możesz po prostu chcieć mniej cierpieć.

Możesz tęsknić za życiem, w którym nie trzeba planować wszystkiego wokół bólu.

Możesz mieć nadzieję na poprawę, a jednocześnie odczuwać zmęczenie wielomiesięcznym lub wieloletnim poszukiwaniem skutecznego leczenia.

Nie musisz wybierać między nadzieją a uczciwością wobec własnych emocji.

Jak dbać o psychikę, kiedy ból nie odpuszcza?

Nie istnieje jeden uniwersalny sposób na zachowanie równowagi psychicznej w chorobie przewlekłej. To, co pomaga jednej osobie, może być niedostępne albo zupełnie nieskuteczne dla innej. Wiele zależy od rodzaju bólu, jego nasilenia, możliwości leczenia, sytuacji życiowej i dostępnego wsparcia.

Możemy jednak szukać drobnych sposobów, które nie usuną choroby, ale pomogą nam lepiej przechodzić przez codzienność.

1. Naucz się rozpoznawać własne granice.

Nie musisz każdego dnia robić tyle samo. Jeśli ból nasila się po większym wysiłku, spróbuj planować obowiązki z uwzględnieniem odpoczynku. Dziel większe zadania na mniejsze części i pozostaw sobie przestrzeń na nieprzewidziane trudności.

Odpoczynek nie jest nagrodą za wykonanie wszystkich obowiązków. Jest jedną z potrzeb, które trzeba uwzględniać, kiedy żyje się z chorobą.

2. Nie odcinaj się od własnych potrzeb.

Zastanów się, co naprawdę daje Ci ulgę, choćby na krótko. Może jest to muzyka, książka, kontakt z naturą, rozmowa z kimś bliskim, zajęcie manualne, ćwiczenia albo chwila spędzona w ciszy.

Nie każda aktywność musi mieć cel, przynosić wymierne korzyści czy prowadzić do rozwoju osobistego. Czasami wystarczy, że przez kilka minut pozwala Ci poczuć się kimś więcej niż osobą chorującą.

3. Pozwól sobie przeżywać emocje.

Złość, smutek, frustracja, lęk i zazdrość mogą towarzyszyć życiu z przewlekłym bólem. Nie oznacza to, że jesteś słaba lub słaby ani że radzisz sobie gorzej od innych.

Zamiast oceniać siebie za to, co czujesz, spróbuj potraktować te emocje jako informację o tym, jak trudna jest Twoja sytuacja. Jeśli jednak przygnębienie, lęk, poczucie beznadziei lub utrata zainteresowania życiem utrzymują się, nasilają i utrudniają codzienne funkcjonowanie, warto poszukać profesjonalnej pomocy.

4. Szukaj wsparcia, które nie wymaga udawania.

Nie każdy człowiek będzie umiał Cię wysłuchać, a nie każda relacja zapewni Ci poczucie bezpieczeństwa. Warto jednak szukać osób, przy których możesz mówić o trudnych doświadczeniach bez konieczności natychmiastowego uspokajania rozmówcy czy przekonywania go, że mimo wszystko dajesz sobie radę.

Takim wsparciem może być bliska osoba, grupa ludzi z podobnymi doświadczeniami, psycholog lub psychoterapeuta znający specyfikę bólu przewlekłego.

5. Nie traktuj pomocy psychologicznej jak przyznania się do porażki.

Ból przewlekły wpływa nie tylko na ciało, ale również na emocje, sposób myślenia, poczucie sprawczości i relacje. Rozmowa ze specjalistą może pomóc lepiej radzić sobie z tym obciążeniem, przepracować straty i odnaleźć sposoby funkcjonowania w zmienionej rzeczywistości.

Nie oznacza to, że ból jest wymyślony, że jego przyczyną są emocje ani że wystarczy zmienić nastawienie, żeby przestał istnieć.

Pomoc psychologiczna nie zastępuje leczenia bólu. Może być jego ważnym uzupełnieniem.

6. Nie mierz swojej wartości produktywnością.

Jeśli z powodu bólu nie pracujesz, nie realizujesz planów albo potrzebujesz pomocy w czynnościach, które kiedyś wykonywałaś lub wykonywałeś samodzielnie, możesz mieć poczucie, że straciłaś lub straciłeś część swojej wartości.

Ale człowiek nie jest wart tyle, ile potrafi zrobić w ciągu dnia.

Nie musisz zarabiać, osiągać sukcesów, być zawsze pomocna lub pomocny ani udowadniać swojej przydatności, żeby zasługiwać na szacunek, bliskość i dobre traktowanie.

Twoja wartość nie znika razem z dawnymi możliwościami.

Co możemy zrobić dla siebie nawzajem?

Światowy Dzień Zdrowia Psychicznego to również okazja, by zastanowić się nad tym, jak wspieramy osoby, które żyją z bólem.

Jeśli masz w swoim otoczeniu kogoś, kto choruje przewlekle, nie zakładaj, że skoro nie mówi o cierpieniu, to go nie doświadcza. Nie oczekuj, że zawsze będzie w stanie uczestniczyć w spotkaniach, dotrzymywać terminów i odpowiadać z takim samym entuzjazmem jak dawniej.

Zamiast mówić: „Musisz myśleć pozytywnie”,

możesz powiedzieć: „Widzę, że jest Ci trudno. Chcesz o tym porozmawiać, czy wolisz, żebym po prostu z Tobą pobył?”.

Zamiast radzić, co chory powinien zrobić, żeby poczuć się lepiej,

możesz zapytać: „Czy jest coś, w czym mogę Ci dzisiaj pomóc?”.

Zamiast przypominać mu, że inni mają gorzej,

spróbuj zaakceptować, że jego cierpienie nie potrzebuje porównania, aby zasługiwało na uwagę.

I pamiętaj, że wsparcie nie zawsze polega na znalezieniu rozwiązania. Czasami najważniejsze jest to, że nie odwracasz wzroku, kiedy nie potrafisz niczego naprawić.

Nie musisz rozumieć wszystkiego, żeby być blisko.

Nie musisz znać odpowiedzi, żeby wysłuchać.

Nie musisz odejmować komuś bólu, żeby sprawić, że będzie mu odrobinę łatwiej go unieść.

A jeśli to Ty jesteś osobą, która już nie ma siły?

Chcę, żebyś na chwilę zatrzymała lub zatrzymał się przy tym pytaniu.

Jak się masz? Nie tak, jak odpowiadasz znajomym, kiedy nie chcesz opowiadać o chorobie. Nie tak, jak wypada odpowiedzieć, żeby nie martwić bliskich. Jak naprawdę się masz?

Czy jesteś zmęczona lub zmęczony ciągłym bólem? Czy czujesz, że ludzie przestali pytać, ponieważ przyzwyczaili się do Twojego cierpienia? Czy masz wrażenie, że musisz być silna lub silny, bo nikt nie wie, co zrobić, kiedy przyznajesz, że już sobie nie radzisz?

Jeśli tak, nie chcę mówić Ci, że wszystko będzie dobrze, bo nie znam odpowiedzi na wszystkie pytania, które przyniosła Ci choroba. Nie wiem, kiedy poczujesz ulgę ani jak potoczy się Twoje leczenie.

Chcę Ci jednak przypomnieć, że nie musisz przechodzić przez wszystko samotnie. Możesz prosić o pomoc, nawet jeśli wcześniej wielokrotnie spotykałaś lub spotykałeś się z niezrozumieniem. Możesz szukać innych specjalistów, innych sposobów leczenia i ludzi, przy których nie będziesz musiała lub musiał tłumaczyć się ze swojego cierpienia.

Jeśli czujesz, że psychicznie jest Ci coraz trudniej, nie czekaj, aż sytuacja stanie się nie do zniesienia. Zwrócenie się po pomoc nie jest oznaką słabości. Jest sposobem zadbania o siebie w okolicznościach, które same w sobie mogą być niezwykle obciążające.

A jeśli pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia, potraktuj je poważnie i poszukaj pilnej pomocy. Nie musisz czekać, aż miną same.

Twoje życie ma znaczenie również wtedy, gdy ból odbiera Ci możliwość cieszenia się nim tak, jak byś chciała lub chciał.

Nie zapominajmy o psychice

Ból przewlekły potrafi zabrać wiele: spokojny sen, swobodę, plany, poczucie bezpieczeństwa, a czasami również relacje, które wydawały się trwałe. Potrafi zmienić sposób, w jaki patrzymy na siebie i na świat.

Nie oznacza to jednak, że mamy obowiązek godzić się na wszystko bez słowa sprzeciwu. Mamy prawo szukać leczenia, domagać się odpowiedniej opieki, mówić o swoich potrzebach i oczekiwać, że nasze cierpienie będzie traktowane poważnie.

Mamy też prawo troszczyć się o psychikę, nawet jeśli nie potrafimy jeszcze znaleźć skutecznego sposobu na ból fizyczny.

Być może nie mamy wpływu na wszystkie okoliczności, w których przyszło nam żyć. Nie zawsze możemy zdecydować, czy danego dnia ból się pojawi, czy leczenie zadziała albo czy ktoś wreszcie zrozumie nasze doświadczenie.

Możemy jednak próbować szukać wsparcia, chronić swoje granice, pielęgnować ważne relacje i nie odbierać sobie prawa do odpoczynku tylko dlatego, że choroba już wystarczająco dużo nam odebrała.

Nie zawsze będzie to łatwe. Nie zawsze uda się znaleźć coś dobrego w trudnym dniu. Czasami największym osiągnięciem będzie to, że udało nam się przez niego przejść.

I to też jest wystarczający powód, żeby potraktować siebie z życzliwością.

Dziś, w Światowym Dniu Zdrowia Psychicznego, chciałabym przypomnieć Ci o jednej rzeczy: nie jesteś wyłącznie swoim bólem i nie jesteś sama ani sam.

©Tekst autorski. Proszę nie kopiować bez oznaczenia źródła.

O autorce

Natalia — od 2014 roku żyję z bólem nerwu trójdzielnego. Piszę prostym językiem, opierając się na rzetelnych źródłach i własnym doświadczeniu. Poznaj moją historię →

Powiązane artykuły

Czym jest ból przewlekły?

Przewlekły ból to nie tylko ból, który trwa długo. To doświadczenie, które może wpływać na całe życie - ciało, emocje, codzienne funkcjonowanie i relacje z…

Przewlekły ból, którego nie widać

Pisząc tekst o układzie nerwowym i jego wpływie na modulację przewlekłego bólu, często wracałam myślami do historii Paula, opisanej przez profesora Guy’a L…

Przewlekły ból to nie tylko ból

BÓL PRZEWLEKŁY TO NIE TYLKO BÓL, to także lęk, złość, bezradność, smutek, frustracja, zmęczenie, poczucie winy, samotność, rozczarowanie czy utrata nadziei…

← Wszystkie artykuły